Estonia, quốc gia ven biển Baltic với dân số khoảng 1,3 triệu người, được biết đến như một hình mẫu toàn cầu về chuyển đổi số. Sau khi giành lại độc lập năm 1991, đất nước này phải đối mặt với nhiều thách thức về thể chế, tài chính và hạ tầng. Trong bối cảnh nguồn lực hạn chế và nhu cầu rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước Tây Âu, Estonia đã lựa chọn con đường số hóa toàn diện làm chiến lược phát triển lâu dài. Với phương châm “digital by default” – mặc định mọi dịch vụ công là kỹ thuật số – quốc gia này từng bước xây dựng một xã hội số tương đối hoàn chỉnh.

Được thành lập năm 2009 tại thủ đô Tallinn, Trung tâm e-Estonia (e-Estonia Briefing Centre) là một phần quan trọng trong chiến lược chia sẻ kinh nghiệm số hóa của Estonia với thế giới. Đây không chỉ là nơi trưng bày các giải pháp công nghệ, mà còn là không gian đối thoại, tham vấn, kết nối hợp tác về chính phủ điện tử, hạ tầng số, an ninh mạng và đổi mới sáng tạo. Hơn 150 quốc gia đã cử các đoàn đại biểu chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế đến đây tìm hiểu mô hình e-Estonia.

Tại buổi làm việc, Thủ tướng Phạm Minh Chính và đoàn công tác được lãnh đạo Trung tâm giới thiệu về hoạt động và các thành tố cốt lõi của mô hình số Estonia thông qua phòng trưng bày thông minh với hệ thống màn hình tương tác, thuyết trình và mô phỏng thực tế. Nội dung giới thiệu tập trung vào các trụ cột quan trọng trong tiến trình số hóa quốc gia.

Trước hết là hạ tầng số X-Road – được coi là xương sống của chính phủ số Estonia. Đây là nền tảng tích hợp phi tập trung, cho phép hơn 1.000 cơ quan nhà nước và tổ chức tư nhân trao đổi dữ liệu an toàn, hiệu quả. Toàn bộ dữ liệu đều được mã hóa và ghi nhận truy xuất, tạo nền tảng để Estonia cung cấp hơn 99% dịch vụ công trực tuyến.

Bên cạnh đó là hệ thống danh tính điện tử (e-ID). Công dân Estonia được cấp thẻ căn cước điện tử có chữ ký số hợp pháp, cho phép thực hiện hầu hết thủ tục như nộp thuế, bỏ phiếu, ký hợp đồng, mở tài khoản ngân hàng… chỉ qua vài thao tác trực tuyến. Hệ thống này tạo nền tảng cho việc hình thành “công dân số” thực sự.

Trung tâm cũng trình bày cách thức triển khai dịch vụ công trực tuyến, từ đăng ký kết hôn, thành lập doanh nghiệp, khai sinh, mua thuốc, nộp đơn xin học… với tỷ lệ 99% dịch vụ có thể thực hiện mà không cần đến cơ quan nhà nước. Điều này phản ánh mức độ số hóa sâu rộng trong quản trị công của Estonia.

Về an ninh mạng, sau cuộc tấn công mạng lớn năm 2007, Estonia đã đầu tư mạnh mẽ vào năng lực phòng thủ, đồng thời trở thành nơi đặt Trụ sở Trung tâm phòng thủ mạng chiến lược của NATO (CCDCOE). Trung tâm e-Estonia giới thiệu các mô hình bảo mật, phản ứng sự cố và ứng dụng công nghệ blockchain trong hành chính công.

Một sáng kiến nổi bật khác là chương trình “e-Residency” – cho phép người nước ngoài trở thành công dân kỹ thuật số của Estonia để khởi nghiệp và vận hành doanh nghiệp từ xa. Đây được xem là bước đột phá trong việc toàn cầu hóa doanh nghiệp thông qua chính phủ số.

Ngoài ra, Trung tâm còn giới thiệu các giải pháp chuyển đổi số trong giáo dục, y tế và tư pháp, bao gồm nền tảng học tập trực tuyến, hệ thống đánh giá kỹ năng số, hồ sơ sức khỏe điện tử, đơn thuốc điện tử, tòa án điện tử và hồ sơ xét xử trực tuyến. Những sáng kiến này góp phần củng cố hình ảnh Estonia như một “cường quốc số thông minh”, thu hút đầu tư, hợp tác và nhân tài toàn cầu.

Không dừng lại ở những thành tựu hiện tại, Trung tâm e-Estonia đang được làm mới để thích ứng với các thách thức mới như trí tuệ nhân tạo và quản trị dữ liệu công, chuyển đổi xanh và bền vững số, kết hợp công nghệ với dân chủ số, cũng như mở rộng mạng lưới e-Residency. Trung tâm dự kiến tiếp tục đóng vai trò đầu mối giao tiếp quốc tế về chuyển đổi số và tăng cường hợp tác với các tổ chức đa phương như OECD, EU, UNDP.

Chuyến thăm của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Trung tâm e-Estonia là dịp quan trọng để tìm hiểu sâu mô hình số hóa tiên tiến, đồng thời khẳng định sự quan tâm của Việt Nam đối với phát triển chính phủ số, hạ tầng số và đổi mới sáng tạo. Qua đó, mở ra những cơ hội hợp tác thực chất trong lĩnh vực chuyển đổi số, góp phần thúc đẩy quan hệ song phương và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Nguyễn Thanh Dung