Sáng 14/10 tại Hà Nội, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Tiêu chuẩn Thế giới năm 2025 với chủ đề “Tiêu chuẩn và Quan hệ đối tác – Kết nối cùng hành động vì phát triển bền vững”. Đây là dịp để nhìn lại chặng đường phát triển của công tác tiêu chuẩn hóa, đồng thời khẳng định vai trò của tiêu chuẩn trong thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế.

Từ năm 1970, ngày 14/10 hằng năm được ba tổ chức tiêu chuẩn hóa hàng đầu thế giới gồm Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) chọn là Ngày Tiêu chuẩn Thế giới. Ngày này nhằm tôn vinh nỗ lực của các tổ chức, chuyên gia và cá nhân trong xây dựng, phát triển tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tiêu chuẩn hóa trong tăng cường hợp tác toàn cầu.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, chủ đề năm nay hướng tới Mục tiêu phát triển bền vững số 17 của Liên Hợp Quốc – “Quan hệ đối tác vì các mục tiêu”. Điều này càng làm nổi bật vai trò của tiêu chuẩn như một nền tảng để các quốc gia hợp tác kiến tạo giá trị và cùng hướng tới tương lai chung.

Theo Thứ trưởng, từ năng lượng tái tạo, hạ tầng số, giao thông xanh đến an toàn thực phẩm, y tế hay môi trường, không lĩnh vực nào có thể phát triển bền vững nếu thiếu tiêu chuẩn. Đồng thời, không quốc gia nào có thể thành công nếu thiếu các quan hệ đối tác sâu rộng, thực chất và cùng hướng đến mục tiêu dài hạn. Trong bối cảnh đó, tiêu chuẩn trở thành công cụ quan trọng giúp tạo dựng niềm tin, đồng bộ hóa hành động và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế.

Đến nay, Việt Nam đã công bố hơn 14.200 TCVN, trong đó khoảng 63% được hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế và khu vực – một tỷ lệ tiệm cận các nước công nghiệp phát triển. Nếu trước đây, tiêu chuẩn chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực truyền thống như cơ khí, nông nghiệp, điện tử, thì hiện nay phạm vi đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, đô thị thông minh và an ninh dữ liệu. Sự mở rộng này phản ánh yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển và hội nhập trong kỷ nguyên số.

Một điểm đáng chú ý là vai trò của doanh nghiệp trong hoạt động tiêu chuẩn hóa ngày càng được khẳng định. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam không chỉ áp dụng tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất, kinh doanh mà còn chủ động tham gia xây dựng TCVN, đóng góp trực tiếp vào các ban kỹ thuật của ISO và IEC. Điều này cho thấy tiêu chuẩn đang trở thành “ngôn ngữ hành động chung” giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng khoa học, góp phần gắn kết các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh những kết quả đạt được, năm 2025 cũng đánh dấu bước tiến quan trọng về thể chế. Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, cùng với Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Hai đạo luật này tạo ra đột phá trong cải cách thủ tục công bố hợp quy, công nhận kết quả đánh giá sự phù hợp, đồng thời thúc đẩy xã hội hóa và hội nhập tiêu chuẩn quốc tế.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, những đổi mới này là bước tiến quan trọng để tiêu chuẩn trở thành một phần trong cấu trúc điều hành kinh tế, quản lý nhà nước và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong thời gian tới, các cơ quan, tổ chức cần triển khai hiệu quả các nội dung của luật mới, đặc biệt là cơ chế công nhận và thừa nhận kết quả đánh giá phù hợp với đối tác quốc tế; đổi mới phương thức xây dựng tiêu chuẩn theo hướng mở, minh bạch; khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội, viện, trường; đầu tư chiều sâu cho hạ tầng chất lượng quốc gia; và đẩy mạnh truyền thông để tiêu chuẩn trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn.

Tại lễ kỷ niệm, xu hướng “tiêu chuẩn thông minh” (SMART Standards) cũng được đề cập như một hướng đi tất yếu. Các tiêu chuẩn được phát triển và áp dụng trên nền tảng số, tích hợp dữ liệu, tăng cường tự động hóa và nâng cao hiệu quả toàn bộ vòng đời tiêu chuẩn. Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa sâu rộng, tiêu chuẩn không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn trở thành “sức mạnh mềm”, thể hiện năng lực sáng tạo, khả năng kết nối và uy tín quốc tế của mỗi nền kinh tế.

Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải bày tỏ tin tưởng rằng, với sự đồng hành của các cơ quan quản lý, tổ chức, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học, tiêu chuẩn sẽ tiếp tục được định hướng và phát triển như một ngôn ngữ chung của niềm tin và hợp tác. Đây sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa và góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Trong tổng thể chiến lược phát triển, hơn 14.200 TCVN không chỉ là con số thống kê, mà là minh chứng cho quyết tâm hội nhập, nâng cao chuẩn mực quản trị và tạo dựng vị thế vững chắc của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Nguyễn Thanh Thủy