Phát biểu tại lễ công bố, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, hệ thống quản lý trực tuyến không đơn thuần là một sản phẩm công nghệ, mà là nền tảng cho việc đổi mới căn bản cách thức quản lý hoạt động khoa học và công nghệ. Theo Bộ trưởng, muốn đổi mới khoa học công nghệ thì trước hết phải đổi mới quản lý khoa học công nghệ, chuyển từ tư duy kiểm soát hành chính sang vận hành bằng dữ liệu và minh bạch; từ phân tán sang tích hợp, chuẩn hóa; từ quản lý sang tạo động lực phát triển.

Hệ thống phần mềm mới được xây dựng nhằm nâng cao chất lượng thẩm định, rút ngắn thời gian xét duyệt, hạn chế sai sót và rủi ro trong quản lý nhiệm vụ, đồng thời đánh giá chính xác hơn đóng góp của từng nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Đặc biệt, hệ thống được kỳ vọng góp phần hình thành một thị trường nhiệm vụ khoa học công nghệ chuyên nghiệp, nơi các ý tưởng nghiên cứu được lựa chọn, theo dõi và đánh giá trên cơ sở minh bạch và khách quan.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tinh thần quản lý ít hơn, dẫn dắt nhiều hơn; kiểm soát ít hơn, kiến tạo nhiều hơn; chuyển từ cơ chế “xin – cho” sang công khai, minh bạch. Hệ thống phần mềm do đội ngũ trong nước phát triển có tính năng tương đương các nền tảng quốc tế và có khả năng kết nối để đồng tài trợ với các quốc gia phát triển. Việc chủ động phát triển trong nước giúp hệ thống có thể cải tiến liên tục, vừa đáp ứng chuẩn mực quốc tế, vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Bộ trưởng đề nghị các nhà khoa học, hội đồng khoa học và các cơ quan chủ trì tích cực sử dụng hệ thống, coi đây là công cụ không thể thiếu trong hoạt động nghiên cứu. Sự tham gia tích cực của cộng đồng khoa học sẽ quyết định hiệu quả vận hành và giá trị thực tiễn của nền tảng này.

Ngay tại buổi lễ, hơn 300 đề tài đã được ký kết thông qua hợp đồng điện tử giữa Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) và các tổ chức chủ trì. Đây là những đề tài đầu tiên được ký kết theo tinh thần của Luật Khoa học, công nghệ mới, với nhiều điểm đổi mới quan trọng: chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra; từ quản lý chứng từ sang quản lý kết quả nghiên cứu; từ chi theo dự toán sang khoán chi; từ việc kết quả nghiên cứu trả lại Nhà nước sang trao quyền sở hữu cho tổ chức nghiên cứu, trong đó nhóm nghiên cứu được hưởng ít nhất 30% kết quả thương mại hóa.

Cách tiếp cận mới đặt trọng tâm vào hiệu quả thực chất của nghiên cứu. Việc đánh giá không chỉ dừng ở việc hoàn thành đề tài mà còn dựa trên khả năng đưa kết quả vào doanh nghiệp, tạo sản phẩm thương mại, tạo doanh thu và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, cơ chế mới khuyến khích chấp nhận rủi ro, khoan dung với thất bại và tập trung vào các nhiệm vụ lớn, mang tính chiến lược.

Danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ được phân thành ba lớp: nghiên cứu cơ bản tập trung chủ yếu tại viện, trường; nghiên cứu ứng dụng phối hợp giữa viện, trường và doanh nghiệp theo tỷ lệ 50-50; và phát triển công nghệ do doanh nghiệp đảm nhiệm. Hiện nay, tỷ lệ doanh nghiệp tham gia mới đạt khoảng 30% và cần được nâng cao để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng kỳ vọng các nhà khoa học sẽ triển khai thành công các đề tài, biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam. Đồng thời, hệ thống quản lý trực tuyến sẽ tiếp tục được hoàn thiện, vận hành an toàn, hiệu quả và có thể mở rộng ra toàn ngành.

Từ góc độ đơn vị triển khai, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ NAFOSTED, cho biết hệ thống sẽ tiếp tục được phát triển theo hướng mở, chuẩn hóa, kết nối quốc gia và tích hợp các chương trình, nhiệm vụ của bộ, ngành và địa phương. Hệ thống lấy dữ liệu thời gian thực làm trung tâm, bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và minh bạch, đồng thời tạo thuận lợi cho nhà khoa học và cơ quan quản lý trong quá trình sử dụng.

Một mục tiêu quan trọng trong thời gian tới là hình thành bản đồ số nhiệm vụ khoa học và công nghệ toàn quốc, qua đó nâng cao năng lực điều hành ở tầm quốc gia, tránh trùng lặp, phân tán và tối ưu hóa nguồn lực đầu tư.

Từ phía cộng đồng khoa học, GS.TS. Trần Đại Lâm, Viện trưởng Viện Khoa học Vật liệu, đánh giá cao vai trò của NAFOSTED trong việc xây dựng cơ chế minh bạch, hỗ trợ bền vững cho nghiên cứu. Ông cho biết các đề tài được tài trợ đã giúp các nhóm nghiên cứu khẳng định vị thế trên bản đồ khoa học vật liệu khu vực. Trải nghiệm hệ thống ở nhiều vai trò khác nhau, ông ghi nhận tính công bằng, minh bạch và chuyên nghiệp trong quy trình tiếp nhận, phản biện và quản lý đề tài, tạo điều kiện để nhà khoa học tập trung vào chuyên môn.

Việc vận hành hệ thống quản lý trực tuyến nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo thời gian thực vì vậy không chỉ là bước tiến về mặt công nghệ, mà còn là chuyển đổi tư duy quản lý. Từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu, từ kiểm soát sang kiến tạo, từ đầu vào sang đầu ra – đó là những thay đổi có ý nghĩa nền tảng, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu, thúc đẩy thương mại hóa kết quả khoa học và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Nguyễn Thanh Thủy