NGHIÊN CỨU VỀ TÀI CHÍNH BỀN VỮNG VÀ BAO TRÙM

Mở đầu

Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với các thách thức lớn như biến đổi khí hậu, bất bình đẳng xã hội và suy giảm tài nguyên thiên nhiên, hệ thống tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng dòng vốn hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững. Trong những năm gần đây, khái niệm tài chính bền vững (Sustainable Finance) và tài chính bao trùm (Inclusive Finance) đã trở thành những chủ đề trọng tâm trong các chính sách kinh tế và tài chính toàn cầu.

Tài chính bền vững được hiểu là việc tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (Environmental, Social and Governance – ESG) vào các quyết định đầu tư và hoạt động tài chính nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Đồng thời, tài chính bao trùm hướng tới việc mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính cho mọi đối tượng trong xã hội, đặc biệt là các nhóm yếu thế như người thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và khu vực nông thôn.

Sự phát triển của tài chính bền vững đã đạt quy mô đáng kể trong những năm gần đây. Theo các báo cáo quốc tế, tổng tài sản đầu tư theo tiêu chí ESG trên toàn cầu đạt khoảng 35,3 nghìn tỷ USD vào năm 2023, tương đương khoảng 40% tổng tài sản quản lý toàn cầu.

Ngoài ra, tài sản của các quỹ đầu tư bền vững đã đạt khoảng 3,9 nghìn tỷ USD vào cuối năm 2025, tăng hơn sáu lần so với năm 2018.

Sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn bền vững cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của tài chính trong việc thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc (SDGs).

Bài nghiên cứu này nhằm phân tích tổng quan về tài chính bền vững và tài chính bao trùm, bao gồm các khái niệm, xu hướng phát triển, các công cụ tài chính chính, cũng như những thách thức và triển vọng của lĩnh vực này trong tương lai.

Phần 1. Tổng quan về tài chính bền vững và bao trùm

1. Tài chính bền vững

1.1. Khái niệm tài chính bền vững

Tài chính bền vững là hệ thống các hoạt động tài chính nhằm hỗ trợ các mục tiêu phát triển bền vững thông qua việc tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào các quyết định đầu tư và quản lý tài chính.

Các hoạt động tài chính bền vững bao gồm: đầu tư bền vững (sustainable investing); trái phiếu xanh (green bonds); tín dụng xanh (green lending); tài chính khí hậu (climate finance); đầu tư tác động xã hội (impact investing).

Mục tiêu của tài chính bền vững là: giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường; thúc đẩy phát triển xã hội và đảm bảo quản trị doanh nghiệp minh bạch

Theo các nghiên cứu quốc tế, tài chính bền vững đang trở thành một trong những xu hướng quan trọng của thị trường tài chính toàn cầu.

1.2. Sự phát triển của thị trường tài chính bền vững

Trong thập kỷ qua, quy mô của thị trường tài chính bền vững đã tăng trưởng nhanh chóng.

Một số số liệu nổi bật: tài sản đầu tư ESG toàn cầu đạt 35,3 nghìn tỷ USD năm 2023; tài sản của các quỹ đầu tư bền vững đạt 3,9 nghìn tỷ USD năm 2025; thị trường tài chính bền vững toàn cầu đạt khoảng 7,95 nghìn tỷ USD năm 2025.  Ngoài ra, các công cụ tài chính bền vững cũng phát triển nhanh chóng. Ví dụ: tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh, xã hội và bền vững đạt 5,3 nghìn tỷ USD vào năm 2023.

Những con số này cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư vào các dự án phát triển bền vững.

1.3. Các công cụ tài chính bền vững

a) Trái phiếu xanh (Green Bonds)

Trái phiếu xanh là công cụ tài chính được phát hành để huy động vốn cho các dự án thân thiện với môi trường như: năng lượng tái tạo; giao thông xanh; xử lý chất thải; bảo tồn tài nguyên.

Trái phiếu xanh là một trong những công cụ quan trọng nhất của tài chính bền vững.

Theo các nghiên cứu thị trường, trái phiếu xanh chiếm hơn 53% thị phần trong thị trường tài chính bền vững vào năm 2025.

b) Đầu tư ESG

Đầu tư ESG là hình thức đầu tư tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào quá trình ra quyết định đầu tư.

Các tiêu chí ESG bao gồm:

- Môi trường (Environmental): phát thải carbon; sử dụng năng lượng; quản lý tài nguyên

- Xã hội (Social): quyền lao động; bình đẳng xã hội; phúc lợi cộng đồng

- Quản trị (Governance): minh bạch tài chính; đạo đức kinh doanh; cấu trúc quản trị

Các nghiên cứu cho thấy các quỹ đầu tư ESG có thể đạt hiệu quả tài chính tương đương hoặc cao hơn so với các quỹ đầu tư truyền thống trong dài hạn.

c) Tín dụng bền vững

Tín dụng bền vững bao gồm các khoản vay được cấp cho các dự án hoặc doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí ESG.

Ví dụ: tín dụng năng lượng tái tạo; tín dụng xanh cho doanh nghiệp; khoản vay liên kết bền vững (sustainability-linked loans)

Theo các thống kê quốc tế, hơn 1.200 khoản vay liên kết bền vững đã được phát hành trong năm 2023 với tổng giá trị hơn 150 tỷ USD.

Hình ảnh: Nhóm chủ đề theo ESG được đánh giá tại Việt Nam

2. Tài chính bao trùm

Tài chính bao trùm là việc đảm bảo mọi cá nhân và doanh nghiệp, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp, phụ nữ, người dân ở khu vực nông thôn và doanh nghiệp nhỏ, có thể tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính chính thức với chi phí hợp lý.

Các dịch vụ tài chính bao trùm bao gồm: Tài khoản thanh toán; Tiết kiệm; Tín dụng; Bảo hiểm; Thanh toán điện tử

Mục tiêu của tài chính bao trùm là giảm thiểu tình trạng loại trừ tài chính và nâng cao khả năng tham gia của mọi thành phần xã hội vào hệ thống kinh tế.

3. Mối quan hệ giữa tài chính bền vững và tài chính bao trùm

Tài chính bền vững và tài chính bao trùm có mối quan hệ chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau. Trong khi tài chính bền vững tập trung vào việc đảm bảo dòng vốn được sử dụng hiệu quả và có trách nhiệm, tài chính bao trùm đảm bảo rằng các nguồn lực tài chính đó được phân phối công bằng và tiếp cận rộng rãi.

Sự kết hợp giữa hai yếu tố này giúp hình thành một hệ thống tài chính toàn diện, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và giảm bất bình đẳng xã hội.

4. Vai trò của tài chính bền vững và bao trùm

4.1 Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững

Tài chính bền vững giúp định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực có tác động tích cực đến môi trường và xã hội như năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và cơ sở hạ tầng xanh. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra các cơ hội kinh tế mới.

4.2 Giảm bất bình đẳng xã hội

Tài chính bao trùm đóng vai trò quan trọng trong việc giảm khoảng cách giàu nghèo bằng cách tạo điều kiện cho các nhóm yếu thế tiếp cận nguồn vốn và dịch vụ tài chính. Điều này giúp họ có cơ hội phát triển kinh doanh, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.3 Tăng cường ổn định hệ thống tài chính

Một hệ thống tài chính bao trùm và bền vững có khả năng phân tán rủi ro tốt hơn và giảm thiểu các cú sốc kinh tế. Việc đa dạng hóa nguồn vốn và mở rộng phạm vi tiếp cận tài chính giúp nâng cao tính ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

4.4 Thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Các mô hình tài chính mới như fintech, ngân hàng số và công nghệ blockchain đang góp phần thúc đẩy tài chính bao trùm và bền vững. Những công nghệ này giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

Phần 2. Xu hướng phát triển tài chính bền vững và bao trùm trên thế giới và thực trạng tại Việt Nam

1. Xu hướng phát triển tài chính bền vững và bao trùm trên thế giới

1.1 Sự phát triển của đầu tư ESG

Trong những năm gần đây, đầu tư theo tiêu chí ESG đã trở thành xu hướng chủ đạo trên thị trường tài chính toàn cầu. Nhiều quỹ đầu tư và tổ chức tài chính đã tích hợp các tiêu chí ESG vào chiến lược đầu tư nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả dài hạn.

1.2 Sự gia tăng của trái phiếu xanh

Trái phiếu xanh là công cụ tài chính được sử dụng để huy động vốn cho các dự án thân thiện với môi trường. Thị trường trái phiếu xanh toàn cầu đã tăng trưởng nhanh chóng trong thập kỷ qua và trở thành một trong những nguồn tài trợ quan trọng cho các dự án năng lượng sạch và cơ sở hạ tầng bền vững.

1.3 Vai trò của công nghệ tài chính

Công nghệ tài chính (fintech) đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tài chính bao trùm. Các nền tảng thanh toán di động, ví điện tử và ngân hàng số giúp người dân ở các khu vực nông thôn hoặc vùng sâu vùng xa có thể tiếp cận dịch vụ tài chính một cách dễ dàng hơn.

2. Thực trạng tài chính bền vững và bao trùm tại Việt Nam

2.1 Khung chính sách và chiến lược quốc gia

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy tài chính bền vững và bao trùm. Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia và các chương trình phát triển ngân hàng số đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân.

2.2 Sự phát triển của hệ thống ngân hàng

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đang tích cực triển khai các sản phẩm tài chính xanh và các chương trình tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, nhiều ngân hàng đã đầu tư mạnh vào chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ tài chính.

2.3 Những thách thức còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tài chính bền vững và bao trùm tại Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức như: Nhận thức về tài chính bền vững còn hạn chế; Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ; Khung pháp lý cho tài chính xanh chưa hoàn thiện; Khoảng cách tiếp cận tài chính giữa khu vực thành thị và nông thôn.

3. Giải pháp thúc đẩy tài chính bền vững và bao trùm

3.1 Hoàn thiện khung pháp lý

Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến tài chính bền vững, bao gồm các tiêu chuẩn ESG, quy định về trái phiếu xanh và cơ chế khuyến khích đầu tư bền vững.

3.2 Phát triển hạ tầng tài chính số

Việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ và hệ thống thanh toán điện tử sẽ giúp mở rộng phạm vi tiếp cận dịch vụ tài chính, đặc biệt tại các khu vực nông thôn.

3.3 Nâng cao nhận thức cộng đồng

Cần tăng cường các chương trình giáo dục tài chính nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về lợi ích của tài chính bền vững và bao trùm.

3.4 Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân

Khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm tài chính sáng tạo và huy động nguồn vốn cho các dự án bền vững.

Kết luận

Tài chính bền vững và bao trùm đang trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển của hệ thống tài chính toàn cầu. Việc tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào hoạt động tài chính không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và giảm bất bình đẳng xã hội.

Đối với Việt Nam, việc phát triển tài chính bền vững và bao trùm có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và nâng cao khả năng cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức tài chính, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội.

Trong thời gian tới, việc hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng tài chính số, nâng cao nhận thức cộng đồng và khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân sẽ là những yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển của tài chính bền vững và bao trùm tại Việt Nam.

Nguyễn Trung Kiên,

Phòng Quản lý Đầu tư

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. World Investment Report 2025. Chapter III Sustainable finance trends. https://unctad.org/system/files/official-document/wir2025_ch03_en.pdf

2. Sustainable Finance 2025 in Review and 2026 Outlook. https://www.tdsecurities.com/ca/en/sustainable-finance-2025-in-review-and-2026-outlook

3. The Global Findex 2025. https://www.worldbank.org/en/publication/globalfindex