1. Phần mở đầu

Trong giai đoạn 2020–2025, Trung Quốc đã triển khai mạnh mẽ mô hình liên thông dữ liệu trên phạm vi toàn hệ thống chính trị giữa ba khối Đảng – Chính phủ – Quốc hội. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm xây dựng “Trung Quốc số”, nâng cao năng lực quản trị quốc gia dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Bài viết phân tích các trụ cột chính của mô hình này và rút ra một số kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam.

2. Nội dung chính

2.1. Chính sách và thể chế liên thông dữ liệu

Trung Quốc xây dựng nền tảng pháp lý và thể chế thống nhất thông qua nhiều văn kiện quan trọng như Quy hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021–2025), Luật An ninh dữ liệu (2021), Luật Bảo vệ thông tin cá nhân và các hướng dẫn về xây dựng hệ thống dữ liệu lớn chính phủ hợp nhất. Việc thành lập Cục Dữ liệu Quốc gia năm 2023 đánh dấu bước hoàn thiện thể chế điều phối dữ liệu ở cấp trung ương.

Các chính sách này yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trong toàn bộ hệ thống chính trị, bao gồm cơ quan Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Chính hiệp, Tòa án, Viện kiểm sát và một số hệ thống đặc thù khác, nhằm hình thành không gian dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

2.2. Hạ tầng kỹ thuật và nền tảng dữ liệu

Song song với hoàn thiện thể chế, Trung Quốc đầu tư đồng bộ vào hạ tầng kỹ thuật phục vụ liên thông dữ liệu, bao gồm mạng Chính phủ điện tử quốc gia, hệ thống trung tâm dữ liệu quốc gia và vùng, nền tảng dịch vụ chính phủ hợp nhất, hệ thống dữ liệu lớn chính phủ và trục liên thông dữ liệu quốc gia.

Sơ đồ Kiến trúc hạ tầng dữ liệu quốc gia của Trung Quốc

Hạ tầng này cho phép các cơ quan nhà nước kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu và phân quyền truy cập chặt chẽ.

Nền tảng dịch vụ chính phủ hợp nhất của Trung quốc

2.3. Triển khai trong các khối Đảng – Chính phủ – Quốc hội

Trong khối Đảng, dữ liệu được sử dụng tập trung cho công tác quản lý cán bộ, công tác tổ chức, tuyên truyền, kiểm tra, giám sát và đánh giá tổ chức Đảng. Việc khai thác dữ liệu thống nhất giúp nâng cao tính khoa học và kịp thời trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo.

Đối với khối Chính phủ, dữ liệu liên thông liên ngành được sử dụng rộng rãi trong điều hành phát triển kinh tế – xã hội, cải cách thủ tục hành chính, phòng chống thiên tai, dịch bệnh và cung cấp dịch vụ công trực tuyến cho người dân, doanh nghiệp.

Trong khối Quốc hội, các hệ thống dữ liệu được kết nối trực tiếp với hệ thống giám sát ngân sách và tài sản công, cho phép đại biểu Quốc hội truy cập thông tin thu – chi ngân sách theo thời gian thực, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động giám sát và quyết định chính sách.

Phiên bế mạc Kỳ họp thứ tư của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 13

2.4. Cơ chế điều phối và quản trị dữ liệu

Cục Dữ liệu Quốc gia quốc gia đóng vai trò trung tâm trong điều phối, chuẩn hóa và quản trị dữ liệu, bao gồm xây dựng từ điển dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chế chia sẻ và cơ chế khai thác dữ liệu liên ngành. Nguyên tắc “một lần báo cáo, nhiều nơi sử dụng” được triển khai rộng rãi, góp phần giảm trùng lặp báo cáo và gánh nặng hành chính cho các cơ quan cơ sở.

Cùng với đó, hệ thống pháp luật về an ninh dữ liệu và bảo vệ thông tin cá nhân được áp dụng đồng bộ, bảo đảm việc chia sẻ và khai thác dữ liệu diễn ra an toàn, có kiểm soát và đúng mục đích.

2.5. Kết quả và tác động

Việc triển khai mô hình liên thông dữ liệu đã mang lại những kết quả rõ nét. Đến năm 2020, nền tảng dữ liệu hợp nhất của Trung Quốc đã cung cấp gần 10.000 danh mục dữ liệu, kết nối hàng chục bộ, ngành trung ương và ghi nhận hàng trăm tỷ lượt chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước. Thời gian xử lý công việc hành chính được rút ngắn đáng kể, năng lực giám sát và ra quyết định được nâng cao, góp phần cải thiện tính minh bạch và hiệu quả quản trị quốc gia.

3. Kết luận

Mô hình liên thông dữ liệu toàn hệ thống chính trị của Trung Quốc cho thấy vai trò then chốt của kiến trúc dữ liệu thống nhất, hạ tầng kết nối xuyên khối và cơ chế điều phối tập trung. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy quản trị quốc gia dựa trên dữ liệu và nâng cao hiệu quả điều hành, giám sát. Những kinh nghiệm này có ý nghĩa tham khảo đối với Việt Nam trong bối cảnh triển khai các nhiệm vụ xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2025–2030.

5. Nguồn tài liệu tham khảo:

Bài viết được tổng hợp và phân tích từ các văn kiện chính thức của Trung Quốc, bao gồm Quy hoạch 5 năm lần thứ 14; Luật An ninh dữ liệu; các báo cáo về phát triển Trung Quốc số; hướng dẫn xây dựng hệ thống dữ liệu lớn chính phủ hợp nhất; cùng các thông tin công bố của Quốc vụ viện, Cục Dữ liệu Quốc gia và các cơ quan trung ương liên quan.

1. Đề xuất Quy hoạch 5 năm 2021–2025: Văn kiện Đảng Cộng sản Trung Quốc, tháng 11/2020 (trích từ Tân Hoa xã) – nhấn mạnh nhiệm vụ “đẩy nhanh phát triển số hóa, xây dựng Trung Quốc số”, “xây dựng nền tảng thống nhất chia sẻ và mở dữ liệu quốc gia” (中共中央关于制定国民经济和社会发展第十四个五年规划和二〇三五年远景目标的建议_最新政策_中国政府网).
2. Báo cáo Phát triển Trung Quốc số 2020: Văn phòng Quốc gia Internet (CAC), tháng 7/2021 – thống kê đến cuối 2020, nền tảng dịch vụ chính phủ hợp nhất đã cung cấp 9.942 mục dữ liệu từ 53 bộ ngành, với hơn 540 tỷ lượt chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan (国家互联网信息办公室发布《数字中国发展报告（2020年）》_部门政务_中国政府网).
3. Quy hoạch “Thúc đẩy quốc gia số hóa” (2021–2025): Ủy ban An ninh mạng và Tin học hóa Trung ương, ban hành 12/2021 – đề ra mục tiêu đến 2025, Chính phủ số đạt trình độ nâng cao, dữ liệu được chia sẻ sâu rộng phục vụ quản trị (中央网络安全和信息化委员会印发《“十四五”国家信息化规划》_滚动新闻_中国政府网).
4. Thông báo Quốc vụ viện số 6/2021: Văn phòng Quốc vụ viện, 02/2021 – thiết lập cơ chế phối hợp chia sẻ dữ liệu chính phủ giữa các bộ ngành, nhấn mạnh “phá vỡ các đảo dữ liệu, thúc đẩy chia sẻ” (国务院办公厅关于印发全国一体化政务大数据体系建设指南的通知_国务院办公厅政府信息公开指南（试行）_信息公开_政策_中国政府网).
5. Ý kiến Chỉ đạo về Chính phủ số: Quốc vụ viện (Quốc phát [2022] 14), 04/2022 – hướng dẫn toàn diện xây dựng Chính phủ số, yêu cầu chia sẻ dữ liệu liên thông 4 cấp (trung ương, tỉnh, huyện, xã) và liên ngành (国务院办公厅关于印发全国一体化政务大数据体系建设指南的通知_国务院办公厅政府信息公开指南（试行）_信息公开_政策_中国政府网).
6. Hướng dẫn xây dựng Hệ thống dữ liệu lớn hợp nhất: Quốc vụ viện (Quốc办函 [2022] 102), 09/2022 – quy định Hệ thống dữ liệu lớn chính phủ phải có khả năng kết nối dữ liệu với Đảng ủy, Nhân đại, Chính hiệp, Tòa án, Viện kiểm sát, Quân đội… (国务院办公厅关于印发全国一体化政务大数据体系建设指南的通知_国务院办公厅政府信息公开指南（试行）_信息公开_政策_中国政府网), qua đó “đảm bảo liên thông, tài nguyên chia sẻ”.
7. Thành lập Cục Dữ liệu Quốc gia: Phương án cải cách cơ cấu 03/2023 – Cục Dữ liệu Quốc gia trực thuộc NDRC, chịu trách nhiệm “phối hợp thúc đẩy tích hợp, chia sẻ… tài nguyên dữ liệu”, “thúc đẩy thông suốt thông tin liên ngành” (职能配置与内设机构-国家数据局).
8. Đăng ký tài nguyên dữ liệu công: Ý kiến Trung ương Đảng & Quốc vụ viện 10/2024 – khuyến khích các cơ quan Đảng, Chính phủ đăng ký dữ liệu để sẵn sàng chia sẻ, cung cấp cho xã hội sử dụng (国家公共数据资源登记平台将于3月1日上线试运行——推进数据共享 释放数据价值_政策解读_中国政府网); triển khai Nền tảng đăng ký dữ liệu công quốc gia 2025 (国家公共数据资源登记平台将于3月1日上线试运行——推进数据共享 释放数据价值_政策解读_中国政府网).
9. Hệ thống ngân sách Nhân đại: Báo cáo Ủy ban Thường vụ Nhân đại 2022 – nêu “đã đạt tiến triển trong xây dựng hệ thống giám sát ngân sách trực tuyến, bước đầu phối hợp công tác và chia sẻ dữ liệu giữa các cấp các ngành” ([PDF] report on the work of the standing committee of the national people's ...); và thống kê đến 2022, hệ thống đã triển khai ở 31/31 tỉnh, ~90% thành phố, ~80% huyện ( 2023 NPC Lectures: #5 NPC Budget and State Asset Supervision | 高大伟 David Cowhig's Translation Blog), được đại biểu Quốc hội sử dụng thường xuyên để tra cứu ngân sách ( 2023 NPC Lectures: #5 NPC Budget and State Asset Supervision | 高大伟 David Cowhig's Translation Blog).
10. Nhật báo Nhân Dân, Tân Hoa xã (2020–2025): Nhiều bài viết phản ánh kết quả triển khai Chính phủ số, ví dụ: “Dữ liệu chính phủ chia sẻ hỗ trợ phòng chống dịch, phát triển kinh tế”, “Thí điểm ‘một lần khai báo, nhiều nơi sử dụng’ giảm gánh nặng cho cơ sở” (国家公共数据资源登记平台将于3月1日上线试运行——推进数据共享 释放数据价值_政策解读_中国政府网) (优化政务数据共享国家数据局将推动基层报表数据“只报一次”试点), “Nền tảng dịch vụ một cửa mang lại tiện ích cho doanh nghiệp và người dân” (国务院办公厅关于依托全国一体化政务服务平台建立政务服务效能提升常态化工作机制的意见_国务院文件_中国政府网). Những nguồn này khẳng định liên thông dữ liệu liên cơ quan đã nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân.
11. Phiên bế mạc Kỳ họp thứ tư của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc khóa 13 đã được tổ chức tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh vào ngày 11 tháng 3 (3月11日，第十三届全国人民代表大会第四次会议在北京人民大会堂举行闭幕会。新华社记者 金良快 摄)

http://www.npc.gov.cn/npc/c2/kgfb/202103/t20210311_310720.html

12. Nền tảng dịch vụ chính phủ hợp nhất (一体化政府服务平台+中国)

http://yjy.people.com.cn/n1/2021/0610/c244560-32127855.html

13. Nền tảng dịch vụ chính phủ Trung Quốc đã chính thức hoạt động 全国一张网！中国政务服务平台已上线

https://www.cods.org.cn/c/2019-07-30/6394.html

14. Kiến trúc hạ tầng dữ liệu quốc gia (国家数据基础设施体系架构)

https://www.smartcity.team/professional/anhengxinxi_kexinshujukongjian/

Người thực hiện

Trần Thị Thùy Dương

Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số quốc gia