Việc ban hành và đưa vào thực thi Luật Dữ liệu thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc thiết lập nền tảng pháp lý vững chắc để quản lý, bảo vệ và khai thác hiệu quả dữ liệu – nguồn tài sản chiến lược trong kỷ nguyên số.

Phát biểu tại Đại hội thành lập Hiệp hội Dữ liệu quốc gia ngày 22/3/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, dữ liệu đã trở thành tài nguyên, tư liệu sản xuất quan trọng, là “năng lượng mới”, thậm chí là “máu” của nền kinh tế số. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, với dữ liệu là trung tâm, cách thức con người sống, làm việc và phát triển đang thay đổi căn bản. Nhận thức đó chính là nền tảng cho việc xây dựng và hoàn thiện Luật Dữ liệu.

Luật xác định rõ phạm vi và đối tượng áp dụng, bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam; cũng như các chủ thể nước ngoài trực tiếp tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động dữ liệu số tại Việt Nam. Qua đó, Luật tạo ra khung điều chỉnh thống nhất, bao quát cả hoạt động dữ liệu xuyên biên giới.

Một trong những nội dung trọng tâm của Luật là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và các trung tâm dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Đồng thời, Luật quy định cụ thể về quản lý dữ liệu trong khu vực tư nhân, bao gồm các sản phẩm và dịch vụ dữ liệu số. Điều này tạo cơ sở pháp lý cho các ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ thông tin và các tổ chức kinh tế trong việc thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu khách hàng.

Luật khuyến khích các tổ chức, cá nhân cung cấp dữ liệu cho cơ quan nhà nước nhằm phục vụ quản lý và phát triển kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, trong các trường hợp đặc biệt như tình trạng khẩn cấp, nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia, thảm họa, phòng, chống bạo loạn, khủng bố, việc cung cấp dữ liệu theo yêu cầu có thể được thực hiện mà không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Quy định này tạo cơ chế để Nhà nước kịp thời xử lý các tình huống nghiêm trọng.

Bảo vệ dữ liệu là nội dung xuyên suốt và được đặt ở vị trí trung tâm của Luật. Các biện pháp bảo vệ bao gồm xây dựng chính sách bảo vệ dữ liệu; quản lý chặt chẽ hoạt động xử lý; áp dụng giải pháp kỹ thuật bảo đảm an toàn; đào tạo nhân sự nâng cao nhận thức. Cơ quan nhà nước có trách nhiệm bảo đảm an toàn dữ liệu trong lĩnh vực quản lý và thiết lập hệ thống bảo vệ thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phan Đức Trung – Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam, Chủ tịch Công ty 1Matrix – và ông Nguyễn Phú Dũng – Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, sáng lập và điều hành Công ty Cổ phần tập đoàn PILA – cùng nhận định rằng Luật Dữ liệu đã thiết lập khung pháp lý toàn diện, điều chỉnh xuyên suốt các hoạt động thu thập, phân loại, lưu trữ, khai thác, chia sẻ và xử lý dữ liệu. Luật không chỉ tạo hành lang pháp lý mà còn góp phần xây dựng niềm tin số – yếu tố cốt lõi cho phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Ông Phan Đức Trung cho rằng cơ chế hậu kiểm và nguyên tắc trao quyền cho doanh nghiệp trong quản lý và bảo vệ dữ liệu thể hiện định hướng khuyến khích đổi mới sáng tạo có kiểm soát. Luật quy định cụ thể về nghĩa vụ phân loại dữ liệu (Điều 13), quản lý rủi ro về quyền riêng tư và an toàn thông tin (Điều 25), bảo vệ dữ liệu (Điều 27), bảo đảm an toàn dữ liệu (Điều 43), qua đó nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đối với 1Matrix – doanh nghiệp xây dựng và vận hành mạng blockchain dịch vụ “Make in Việt Nam” – việc tuân thủ Luật Dữ liệu là yêu cầu bắt buộc và lâu dài. Ngay từ khi thành lập, doanh nghiệp đã đầu tư hạ tầng kỹ thuật, thiết kế quy trình phân loại và quản trị dữ liệu, đào tạo nhân sự nhằm đáp ứng các quy định pháp luật, đồng thời sẵn sàng tham gia đóng góp xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và tư vấn chính sách.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ trẻ, ông Nguyễn Phú Dũng cho rằng khi khung pháp lý rõ ràng, nhất quán và hướng đến chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đầu tư và triển khai các nền tảng công nghệ mới. PILA hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng dữ liệu số và định danh số phi tập trung – những lĩnh vực chịu điều chỉnh trực tiếp của Luật – do đó việc Luật có hiệu lực củng cố niềm tin chiến lược theo đuổi mô hình kinh tế số an toàn, minh bạch và bền vững.

Luật Dữ liệu vì vậy không chỉ xác lập chuẩn mực pháp lý về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hệ sinh thái dữ liệu, mà còn tạo nền tảng cho hình thành thị trường dữ liệu có trách nhiệm, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu công – tư có kiểm soát, bảo vệ quyền riêng tư và chủ quyền số quốc gia.

Việc Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 mở ra một giai đoạn mới trong kiến tạo nền kinh tế số minh bạch, bền vững. Khi dữ liệu trở thành “nguyên liệu” của đổi mới sáng tạo và là tài sản chiến lược của quốc gia, một hành lang pháp lý rõ ràng chính là điều kiện tiên quyết để phát huy giá trị của dữ liệu, giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong môi trường số.

Nguyễn Thanh Thủy