Tại Hải Phòng, việc tháo gỡ rào cản công nghệ cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, được xác định là nhiệm vụ trọng tâm khi triển khai chuyển đổi số từ cơ sở. Theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, khó khăn lớn nhất không nằm ở hạ tầng hay thiết bị, mà ở tâm lý ngại thay đổi và thiếu kỹ năng số của một bộ phận người dân lớn tuổi. Từ nhận định đó, cách tiếp cận được lựa chọn là “cầm tay chỉ việc”, bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực nhất trong đời sống hằng ngày.

Giữa tháng 11/2025, tại phường Nhị Chiểu, hơn 200 học viên tham gia lớp tập huấn chuyển đổi số do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp tổ chức, trong đó nhiều người đã ngoài 50, 60 tuổi. Nội dung tập huấn không nặng về lý thuyết, mà tập trung vào thực hành các thao tác cơ bản: mở và sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng “Smart Hải Phòng”, nộp hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, tra cứu thông tin y tế, an sinh xã hội. Học viên còn được làm quen với một số ứng dụng trí tuệ nhân tạo ở mức độ đơn giản, giúp hình dung rõ hơn về những tiện ích mới của công nghệ.

Bà Nguyễn Thị Thương, 58 tuổi, ở tổ dân phố Phú Thứ 1, chia sẻ rằng trước đây mỗi khi nghe đến thủ tục hành chính đều cảm thấy lo lắng vì sợ thiếu giấy tờ, phải đi lại nhiều lần. Sau khi được hướng dẫn cụ thể từng bước, bà nhận thấy chỉ với vài thao tác trên điện thoại, có thể nộp hồ sơ trực tuyến một cách nhanh chóng và minh bạch. Từ chỗ bỡ ngỡ ban đầu, nhiều người cao tuổi dần hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến, giảm phụ thuộc vào con cháu hoặc cán bộ cơ sở.

Không chỉ ở đô thị, tại các xã, thôn vùng cao của Lào Cai, hành trình đưa công nghệ đến với người cao tuổi cũng diễn ra bền bỉ. Mô hình “Nhà văn hóa số” tại thôn Nghĩa Dũng, xã Lâm Giang là một ví dụ tiêu biểu. Tại đây, người dân lớn tuổi được hỗ trợ tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, sử dụng VNeID, khai báo hộ tịch, đăng ký cư trú, nộp hồ sơ dịch vụ công mức độ 3–4. Những thủ tục trước kia phải di chuyển hàng chục cây số nay có thể giải quyết ngay tại thôn, với sự hỗ trợ trực tiếp của cán bộ và lực lượng tình nguyện trẻ.

Điểm chung của các mô hình này là sự tham gia tích cực của các “hạt nhân số” tại cộng đồng. Ở Hải Phòng, tổ công nghệ số cộng đồng được triển khai tại các thôn, tổ dân phố thuộc 114 xã, phường, đặc khu. Lực lượng nòng cốt gồm cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên và hội viên các đoàn thể. Mỗi thành viên vừa là người học, vừa là người hướng dẫn, đặc biệt dành nhiều thời gian và sự kiên nhẫn để hỗ trợ người cao tuổi – nhóm cần được đồng hành sát sao nhất trong quá trình làm quen với công nghệ.

Phong trào “Bình dân học vụ số” do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp phát động cũng cho thấy vai trò của phụ nữ trung niên và cao tuổi trong lan tỏa kỹ năng số. Tại các lớp “Đồng hành công nghệ”, nhiều người lần đầu tiên biết cách cài đặt ứng dụng, tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến. Các mô hình “Gia đình số”, “Chi hội số” không chỉ giúp người cao tuổi tự tin hơn khi sử dụng công nghệ, mà còn tạo sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình, khi con cháu cùng hỗ trợ, cùng học hỏi.

Thực tiễn cho thấy, khi được tiếp cận công nghệ theo cách phù hợp, người cao tuổi không còn xem chuyển đổi số là điều xa lạ. Ngược lại, họ trở thành những người sử dụng công nghệ một cách thận trọng và có trách nhiệm, khai thác tiện ích số để phục vụ đời sống: từ chăm sóc sức khỏe, tiếp cận chính sách an sinh đến tham gia phản ánh, góp ý với chính quyền cơ sở. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng phục vụ của bộ máy hành chính, mà còn tăng cường sự minh bạch, thuận tiện trong tương tác giữa chính quyền và người dân.

Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi mọi người dân đều có thể tham gia và thụ hưởng thành quả. Việc người cao tuổi từng bước làm chủ công nghệ không chỉ góp phần giảm tải cho hệ thống hành chính, mà còn khẳng định tinh thần học tập suốt đời và khả năng thích ứng với thời đại số. Đó là minh chứng cho một quá trình chuyển đổi số nhân văn, bao trùm, nơi không ai bị bỏ lại phía sau và mỗi “tế bào” của xã hội đều được trao cơ hội bước vào không gian số một cách chủ động, tự tin và bền vững.

Nguyễn Thanh Thủy