Kế hoạch hành động Trí tuệ nhân tạo của Hoa Kỳ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Hoa Kỳ đã phát triển Trí tuệ nhân tạo AI qua một hành trình kéo dài hàng thập kỷ, được đánh dấu bằng những đột phá học thuật, quyết định của Chính phủ trong lĩnh vực quân sự và khoa học và đặc biệt là sự dẫn dắt mạnh mẽ của khu vực tư nhân trong những năm gần đây. Kế hoạch hành động AI của Hoa Kỳ (America's AI Action Plan), được công bố vào tháng 7 năm 2025, là một chiến lược quốc gia toàn diện nhằm củng cố vị thế dẫn đầu toàn cầu của Mỹ trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo.

Thắng cuộc đua AI đã được Nhà Trắng công bố ngày 23/7/2025, 6 tháng sau khi Tổng thống Donald Trump nhậm chức và chỉ năm ngày sau khi Tổng thống Donald Trump ký ban hành Đạo luật hướng dẫn và thiết lập đồi mới sáng tạo quốc gia về Stablecoins của Mỹ GENIUS Act (The Guiding and Establishing National Innovative Understanding of Stablecoins Act). Kế hoạch hành động này dựa trên cơ sở sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Trump ngày 23/01/2025 về gỡ bỏ các rào cản đối với vai trò lãnh đạo của Mỹ trong AI (nêu trên). Kế hoạch hành động AI tập trung vào đổi mới, loại bỏ rào cản pháp lý không cần thiết, đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng AI (siêu máy tính, trung tâm dữ liệu), và dẫn dắt chuẩn mực quốc tế thông qua xuất khẩu công nghệ.

Cùng với Kế hoạch hành động AI ngày 23/7/2025, Tổng thống Trump ký ban hành cùng ngày 03 sắc lệnh hành pháp về AI, đó là:

1- Đẩy nhanh cấp phép của Liên bang về hạ tầng trung tâm dữ liệu.

2- Thúc đẩy xuất khẩu công nghệ AI Mỹ.

3- Ngăn chặn AI văn hóa thức tỉnh trong CFhính phủ liên bang.

Kế hoạch hành động Trí tuệ nhân tạo của Hoa Kỳ

Kế hoạch hành động AI nhằm duy trì vị thế Mỹ dẫn đầu toàn cầu về đổi mới sáng tạo, hạ tầng và ngoại giao AI xác lập chuẩn mực toàn cầu. Xu thế này có thể tạo ba cực chuẩn mực về AI, kéo theo chiến tranh thương mại - công nghệ dài hạn trong thời gian tới. Chiến lược AI của Mỹ không chỉ tác động đến chính nước Mỹ và còn tác động mạnh đối với thế giới, gia tăng cạnh tranh giữa các cường quốc về AI.

Kế hoạch hành động AI cùa Mỹ nhằm duy trì vị thế Mỹ dẫn đầu trong cuộc đua AI. Kế hoạch này tập trung gỡ bỏ các rào cản pháp lý, phát triển hạ tầng siêu máy tính, kiểm soát xuất khẩu công nghệ nhạy cảm và đào tạo kỹ năng cho lao động, đồng thời thúc đẩy vai trò Mỹ dẫn dắt tiêu chuẩn quốc tế về AI.

Kế hoạch hành động Trí tuệ nhân tạo của Hoa Kỳ

Từ việc thiết lập hạ tầng dữ liệu, xây dựng mạng lưới siêu máy tính, đến đào tạo lực lượng lao động và hợp tác quốc tế, Kế hoạch hành động AI đặt nền mỏng cho vị trí thống trị lâu dài của Mỹ trong kỷ nguyên AI. Kế hoạch hành động AI bao gồm hơn 100 hành động cụ thể, tập trung vào 3 trụ cột: Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, xây dựng hạ tầng AI bảo đảm kiểm soát rủi ro và dẫn đầu ngoại giao công nghệ và an ninh.

1. Trụ cột 1. Thúc đẩy Đổi mới AI (Accelerate AI Innovation): Trụ cột này tập trung vào việc tạo ra một môi trường thuận lợi để khu vực tư nhân dẫn dắt sự phát triển và ứng dụng AI mang tính đột phá.

Gỡ bỏ quy định: Rà soát và bãi bỏ các quy định liên bang và tiểu bang được cho là cản trở sự đổi mới sự phát triển hoặc triển khai AI (sử dụng Sắc lệnh Hành pháp về “Gỡ bỏ rào cản”). Đặc biệt là các quy định về đa dạng, bình đẳng và bao trùm DEI (Diversity, Equity, and Inclusion) và khí hậu trong khung của Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ quốc gia của Hoa Kỳ NIST (National Institute of Standards and Technology).

AI Trung lập: Yêu cầu các mô hình AI do Chính phủ liên bang sử dụng phải trung lập về tư tưởng và tìm kiếm sự thật khách quan, tránh các yếu tố thiên vị chính trị.

Dữ liệu “Sẵn sàng cho AI”: Xây dựng các bộ dữ liệu chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học và y tế, để huấn luyện các mô hình AI. Hỗ trợ thử nghiệm trước, khuyến khích sandbox miền ngành, tạo trung tâm thử nghiệm liên bang trong y tế, nông nghiệp, giáo dục.

Nghiên cứu và phát triển (R&D): Tăng cường đầu tư vào R&D, bao gồm các nghiên cứu về khả năng giải thích (interpretability), kiểm soát và tính mạnh mẽ (robustness) của AI. Hỗ trợ startup và phát triển mô hình AI mở, nhằm gia tăng tốc độ đổi mới thị trường.

Thúc đẩy nguồn mở: Khuyến khích phát triển các mô hình AI nguồn mở (open-source) và trọng lượng mở (open-weight) để tăng tốc sự đổi mới.

2. Trụ cột 2. Xây dựng Hạ tầng AI quốc gia (Building American AI Infrastructure): Trọng tâm là xây dựng nền tảng vật chất và kỹ thuật số mạnh mẽ để hỗ trợ nhu cầu tính toán khổng lồ của AI, đồng thời bảo đảm an ninh mạng.

Đơn giản hóa cấp phép: Đẩy nhanh quy trình cấp phép liên bang cho việc xây dựng Trung tâm dữ liệu, Nhà máy sản xuất chip bán dẫn (Semiconductor) và hạ tầng năng lượng liên quan theo Đạo luật không khí sạch và nước sạch.

An ninh mạng: Kêu gọi thành lập Trung tâm AI xuất sắc (Centers of Excellence), xây dựng bộ dữ liệu khoa học lớn, tăng tài nguyên hạ tầng tính toán. Thành lập Trung tâm chia sẻ và phân tích thông tin AI (AI-ISAC - AI Information Sharing & Analysis Center) để tạo điều kiện chia sẻ thông tin tình báo về các mối đe dọa AI giữa Chính phủ và khu vực tư nhân, cải tiến hệ thống an ninh mạng và deepfake detection.

Phát triển lực lượng lao động: Ưu tiên phát triển kỹ năng AI và đào tạo lại công nhân bị dịch chuyển do tự động hóa, đồng thời bảo đảm có đủ nhân lực để xây dựng và vận hành hạ tầng AI.

Cơ sở dữ liệu an ninh cao: Xây dựng các trung tâm dữ liệu bảo mật cao cho mục đích quân sự và tình báo.

Xây dựng mạng lưới siêu máy tính quốc gia, nâng cao công suất GPU, phát triển điện năng tái tạo cho AI.

3. Trụ cột 3. Dẫn dắt ngoại giao và an ninh quốc tế (Leading in International Diplomacy and Security): Mục tiêu là thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu theo giá trị của Mỹ và sử dụng công nghệ AI để tăng cường an ninh quốc gia.

Xuất khẩu “Gói công nghệ AI” (AI Stack): Phối hợp với các đồng minh để xuất khẩu trọn bộ giải pháp AI của Mỹ (American AI Exports Program), bao gồm phần cứng, mô hình, phần mềm, ứng dụng và tiêu chuẩn nhằm đáp ứng nhu cầu toàn cầu và ngăn chặn sự phụ thuộc vào công nghệ của đối thủ trước 21/10/2025.

Kiểm soát xuất khẩu: Mở rộng và thực thi kiểm soát xuất khẩu để ngăn chặn các quốc gia đối thủ tiếp cận với các công nghệ tính toán AI tiên tiến của Mỹ.

Thiết lập tiêu chuẩn: Thúc đẩy các tiêu chuẩn về an toàn, đáng tin cậy và đạo đức AI trong các diễn đàn toàn cầu như Liên Hợp Quốc UN (United Nations) và các nước G7.

Đánh giá rủi ro quốc gia: Duy trì khả năng đánh giá rủi ro an ninh quốc gia từ các mô hình AI tiên tiến và tích hợp chúng vào các chính sách an ninh rộng lớn hơn.

Kiểm soát xuất khẩu chip AI nhạy cảm và phần mềm tiên tiến; phòng tránh lạm dụng công nghệ trong an ninh và sinh học.

Các cơ quan như Thương mại, Ngoại giao, Khoa học và Công nghệ OSTP (Office of Science and Technology Policy) phối hợp tối đa hóa xuất khẩu công nghệ Mỹ và hạn chế tiểu bang áp dụng quy định AI “gò bó”.

Ba nguyên tắc định hướng lớn:

1- Tạo thêm việc làm lương cao cho người lao động Mỹ qua đổi mới AI.

2- Bảo đảm AI trung lập ý thức hệ, cam kết tìm kiếm sự thật khách quan.

3- Bảo vệ công nghệ chiến lược của Mỹ khỏi bị đánh cắp hoặc chuyển giao trái phép.

Mười điểm trọng tâm của Kế hoạch hành động AI:

1- Mục tiêu dẫn đầu toàn cầu về AI. Duy trì vị thế số một về AI qua đầu tư R&D, hạ tầng và ứng dụng chiến lược. Kế hoạch hành động AI đặt tham vọng giữ vị trí số một cho Hoa Kỳ trong ba khía cạnh: công nghệ, kinh tế và an ninh. Điều này được thực hiện thông qua việc tăng đầu tư liên bang cho nghiên cứu AI, đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm, và tích hợp AI vào các ngành chiến lược như y tế, năng lượng và quốc phòng. Chính quyền Tổng thống Trump xem AI không chỉ là lĩnh vực công nghệ, mà là yếu tố cốt lõi của an ninh quốc gia.

2- Bãi bỏ pháp luật, quy định gây rào cản không cần thiết. Loại bỏ quy định pháp lý cản trở sáng tạo, thay bằng chính sách mềm hơn. Một trong những động thái đầu tiên là bãi bỏ các Sắc lệnh hành pháp của chính quyền Joe Biden và hàng loạt quy định về AI bị cho là gây cản trở đổi mới. Chính phủ yêu cầu các cơ quan liên bang rà soát toàn bộ quy trình pháp lý, loại bỏ quy định không cần thiết và tránh áp dụng mô hình kiểm soát kiểu EU. Mục tiêu là tạo không gian pháp lý linh hoạt để doanh nghiệp tự do sáng tạo mà không bị kìm hãm bởi thủ tục rườm rà

3- Thúc đẩy dữ liệu chất lượng. Thiết lập tiêu chuẩn dữ liệu khoa học, dữ liệu liên bang mở nhưng bảo đảm an toàn, tránh vi phạm quyền riêng tư. AI chỉ mạnh khi dữ liệu đủ đa dạng và đáng tin cậy. Kế hoạch hành động AI yêu cầu Hội đồng Khoa học và Công nghệ quốc gia NSTC (National Science and Technology Council) ban hành tiêu chuẩn về dữ liệu trong các lĩnh vực trọng yếu như sinh học, hóa học, vật liệu. Chính phủ cam kết đầu tư vào nền tảng dữ liệu mở nhưng bảo đảm an toàn, tránh vi phạm quyền riêng tư. Điều này giúp Mỹ duy trì hệ sinh thái dữ liệu lớn, đáp ứng yêu cầu huấn luyện các mô hình AI tiên tiến.

4- Xây dựng hạ tầng AI quốc gia. Xây dựng hạ tầng AI quốc gia gồm các siêu máy tính và trung tâm dữ liệu mạng lưới toàn quốc, ưu tiên năng lượng sạch.

Hạ tầng tính toán được coi là nền móng cho sự phát triển AI. Kế hoạch nhấn mạnh việc triển khai mạng lưới siêu máy tính và trung tâm dữ liệu quy mô lớn hỗ trợ điện toán đám mây cho nghiên cứu và doanh nghiệp.

Để đẩy nhanh tiến độ, Chính phủ cho phép giảm hoặc miễn một số rào cản môi trường trong Đạo luật không khí sạch và nước sạch khi cấp phép dự án AI. Đồng thời đất liên bang sẽ được sử dụng cho các trung tâm dữ liệu kết hợp năng lượng tái tạo.

5- Xuất khẩu công nghệ và thiết lập chuẩn mực quốc tế về AI. Xuất khẩu công nghệ AI Mỹ, xây dựng chuẩn toàn cầu và tăng ảnh hưởng quốc tế. Không dừng ở thị trường nội địa, Mỹ hướng tới dẫn dắt chuẩn mực AI toàn cầu thông qua xuất khẩu công nghệ AI stack, bao gồm đầy đủ stack (phần mềm và mô hình AI) cho các đồng minh. Các Bộ Thương mại và Ngoại giao sẽ hợp tác với doanh nghiệp để cung cấp gói công nghệ AI “Made in USA” kèm tiêu chuẩn bảo mật, nhằm ngăn chặn sự lan rộng của các hệ thống AI do đối thủ phát triển.

6- Bảo vệ người lao động Mỹ. Đào tạo lực lượng AI, kỹ thuật, bảo đảm người lao động Mỹ được hưởng lợi. Kế hoạch nhận thức rằng AI có thể gây xáo trộn thị trường lao động. Do đó Bộ Lao động và Bộ Giáo dục sẽ triển khai các chương trình đào tạo kỹ năng AI, hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp. Đồng thời, Kế hoạch hành động AI phản đối việc áp dụng công nghệ được giám sát hoặc kiểm soát đời sống cá nhân, duy trì nguyên tắc tôn trọng quyền tự do công dân.

7- Kiểm soát thiên vị trong AI. Kiểm soát thiên vị ý thức hệ trong AI - hợp đồng Chính phủ chỉ hướng đến mô hình trung lập (ngăn ngừa đưa văn hóa thức tỉnh vào AI). AI có thể bị lạm dụng để định hướng thông tin hoặc áp đặt thiên vị tư tưởng. Do đo, kế hoạch yêu cầu đánh giá khách quan các mô hình AI, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn LLMs (Large Language Models), bảo đảm tính trung lập trong xử lý nội dung. Các công ty không tuân thủ tiêu chuẩn này sẽ không được cấp hợp đồng Chính phủ.

8- Tăng cường an ninh sinh học. Kiểm soát rủi ro AI trong sinh học, khảo sát và hạn chế việc tổng hợp axit nucleic dễ gây mầm bệnh. AI có thể thúc đẩy nghiên cứu y sinh, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ tạo mầm bệnh nguy hiểm. Vì vậy, Kế hoạch hành động AI yêu cầu các viện nghiên cứu được tài trợ liên bang chỉ sử dụng nhà cung cấp axit nucleic đã qua kiểm định, đồng thời triển khai cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt để ngăn ngừa khủng bố sinh học.

9- Kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI để đối phó cạnh tranh công nghệ nhất là với Trung Quốc. Chip AI tiên tiến là tài nguyên chiến lược. Chính quyền Trump mở rộng danh sách kiểm soát xuất khẩu đối với các quốc gia có nguy cơ, đồng thời giám sát chặt chẽ điểm đến cuối cùng của công nghệ này. Mục tiêu là ngăn đối thủ sử dụng công nghệ Mỹ vảo mục đích quân sự hoặc gián điệp

10-  Hợp tác quốc tế và dẫn dắt định hình tiêu chuẩn AI an toàn và bảo mật, thiết lập khuôn khổ lòng tin AI (AI Trust Framework) cùng các đồng minh, bảo đảm tính tương thích xuyên biên giới. Kế hoạch hành động AI nhấn mạnh vai trò ngoại giao trong thiết lập chuẩn mực công nghệ toàn cầu, thiết lập AI Trust Framework cùng các đồng minh để duy trì chuẩn an toàn xuyên biên giới. Mỹ sẽ thúc đẩy các hiệp định quốc tế về tiêu chuẩn AI an toàn và bảo mật, đồng thời phối hợp với đồng minh để bảo đảm tính tương thích xuyên biên giới.

Kết luận

Như vậy, Kế hoạch hành động AI của Mỹ thể hiện mô hình chiến lược quốc gia AI của Mỹ dựa trên ba trụ cột “Đổi mới, hạ tầng, ngoại giao AI dẫn dắt xây dựng chuẩn toàn cầu”. Nội dung tập trung vào năng lực siêu máy tính, xuất khẩu công nghệ AI stack, bảo vệ quyền công dân và thúc đẩy thị trường AI mở.

Kinh nghiệm cho Việt Nam

Kế hoạch hành động AI của Hoa Kỳ (America's AI Action Plan) rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng và thiết thực cho Việt Nam trong việc xây dựng Chiến lược phát triển AI quốc gia. Dưới đây là những bài học kinh nghiệm chính:

1- Tầm quan trọng của hạ tầng tính toán (Compute Infrastructure). Việt Nam cần ưu tiên đầu tư và tạo điều kiện xây dựng Hạ tầng tính toán quốc gia (ví dụ: trung tâm dữ liệu, siêu máy tính) và công nghệ bán dẫn (chip). Đây là nền tảng để các công ty và tổ chức nghiên cứu trong nước có thể huấn luyện các mô hình AI lớn và phức tạp mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào các dịch vụ đám mây nước ngoài.

2- Dẫn dắt bởi khu vực tư nhân (Private Sector Leadership). Thay vì cố gắng kiểm soát mọi khía cạnh của AI, Việt Nam nên tập trung vào việc khuyến khích hệ sinh thái khởi nghiệp startup và các tập đoàn công nghệ trong nước đầu tư và cạnh tranh. Nhằm giảm bớt các rào cản hành chính, cung cấp các ưu đãi về thuế và vốn mạo hiểm để thúc đẩy thương mại hóa nhanh chóng các ứng dụng AI.

3- Chiến lược dữ liệu và an ninh mạng (Data Strategy and Cybersecurity). Việt Nam cần có một chiến lược rõ ràng về dữ liệu quốc gia. Cần thúc đẩy việc tạo ra các bộ dữ liệu “sẵn sàng cho AI” (AI-ready datasets) có tính đại diện, chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực ưu tiên (y tế, giáo dục, nông nghiệp).

4- Vị thế địa chính trị và tiêu chuẩn (Geopolitical Stance and Standards). Việt Nam cần chủ động tham gia và định vị mình trong việc thiết lập các tiêu chuẩn đạo đức và pháp lý về AI trên phạm vi khu vực ASEAN và toàn cầu. Điều này giúp tránh bị phụ thuộc hoàn toàn vào tiêu chuẩn của một cường quốc duy nhất.

5- Phát triển lực lượng lao động (Workforce Development). Việt Nam phải giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực AI chất lượng cao bằng cách cải cách giáo dục, tăng cường các chương trình đào tạo kỹ sư và nhà khoa học dữ liệu, và có cơ chế thu hút nhân tài Việt kiều và quốc tế.

Với Kế hoạch hành động Trí tuệ nhân tạo của Mỹ thì đây vừa là cơ hội hợp tác công nghệ cao vừa là áp lực điều chỉnh pháp lý và năng lực cạnh tranh cho Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

https://www.dinsmore.com/publications/new-executive-orders-signal-shift-in-u-s-artificial-intelligence-and-science-policy/.

https://www.appliedpolicy.com/president-trump-signals-shift-in-ai-policy/.