Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau gần 20 năm thi hành, Luật Công nghệ thông tin năm 2006 đã bộc lộ nhiều hạn chế, không còn theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ số và yêu cầu chuyển đổi số toàn diện. Khi Luật Công nghệ thông tin được ban hành, nhiều công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây (Cloud Computing), chuỗi khối (Blockchain) và các mô hình kinh doanh số mới chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện. Do đó, hệ thống pháp luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Thực tế cho thấy còn tồn tại những khoảng trống pháp lý liên quan đến số hóa thế giới thực, kết nối thế giới thực và thế giới số; hạ tầng phục vụ chuyển đổi số; chính phủ số; kinh tế số nền tảng; công dân số; văn hóa số và các biện pháp bảo đảm chuyển đổi số. Nhiều nội dung được điều chỉnh rải rác ở các văn bản khác nhau, thiếu tính hệ thống và liên thông.

Dự thảo Luật Chuyển đổi số được xây dựng nhằm hướng tới số hóa toàn diện, tạo môi trường số tương tác với môi trường thực, qua đó thay đổi phương thức tổ chức hoạt động, cung cấp dịch vụ và tạo ra giá trị mới. Luật sẽ hoàn thiện nền tảng pháp lý cho các lĩnh vực như hạ tầng số, kinh tế số, xã hội số, đồng thời điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ thể trong hệ sinh thái số, thúc đẩy phát triển chính phủ số, chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập.

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là xác định rõ quan điểm và chính sách của Nhà nước đối với chuyển đổi số. Theo đó, chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược hàng đầu; người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể và động lực của quá trình này. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, dẫn dắt và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia theo hướng nhanh, bền vững, bao trùm và an toàn.

Dự thảo cũng đề xuất ưu tiên đầu tư ngân sách và huy động nguồn lực xã hội để xây dựng, hiện đại hóa hạ tầng chuyển đổi số bảo đảm đồng bộ, an toàn, bền vững và xanh. Đồng thời, đổi mới phương thức hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị, hướng tới Chính phủ số vận hành hiệu quả, minh bạch trên nền tảng dữ liệu và cung cấp dịch vụ công lấy người dùng làm trung tâm.

Trong lĩnh vực kinh tế số, dự thảo nhấn mạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, hợp tác xã thực hiện chuyển đổi số; khuyến khích phát triển nền tảng số nội địa; bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và người lao động. Đối với xã hội số, dự thảo đề xuất phổ cập kỹ năng số toàn dân, đưa ngôn ngữ số vào chương trình đào tạo bắt buộc, khuyến khích học tập suốt đời, bảo đảm quyền cơ bản của công dân số và xây dựng môi trường mạng văn minh, lành mạnh.

Đặc biệt, dự thảo Luật Chuyển đổi số đã đề xuất 9 hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo đảm kỷ cương và an toàn trong quá trình triển khai. Các hành vi này bao gồm:

Thứ nhất, lợi dụng chuyển đổi số để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức, thuần phong mỹ tục; tạo lập, lan truyền nội dung sai sự thật, xuyên tạc giá trị văn hóa, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thứ hai, phát tán, tuyên truyền, lưu trữ, sử dụng trái phép dữ liệu số, công nghệ số phục vụ mục đích vi phạm pháp luật.

Thứ ba, cản trở, can thiệp, phá hoại, làm sai lệch, chiếm đoạt hoặc hủy hoại hạ tầng chuyển đổi số, nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu của tổ chức, cá nhân, cơ quan nhà nước.

Thứ tư, cản trở hoặc gây khó khăn cho hoạt động chuyển đổi số hợp pháp của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp.

Thứ năm, vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin, an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số.

Thứ sáu, lợi dụng nền tảng số, công nghệ số để thực hiện gian lận, lừa đảo, trục lợi; sử dụng giao diện lừa đảo nhằm thao túng người dùng.

Thứ bảy, tạo hoặc chỉnh sửa nội dung bằng trí tuệ nhân tạo mà không dán nhãn rõ ràng, gây nhầm lẫn hoặc có mục đích lừa đảo.

Thứ tám, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của nền tảng số để thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh theo pháp luật về cạnh tranh.

Thứ chín, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong hệ thống chính trị đưa thông tin bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân chưa được phép hoặc thông tin nội bộ vào hệ thống trí tuệ nhân tạo; sử dụng AI cho các hành vi vi phạm pháp luật hoặc gây rò rỉ thông tin.

Việc xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần thiết lập kỷ luật, kỷ cương trong không gian số, bảo đảm chuyển đổi số diễn ra đúng hướng, an toàn và bền vững.

Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Chuyển đổi số trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Việc tham gia đóng góp ý kiến rộng rãi sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý, tạo nền tảng vững chắc cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn tới.

Lê Hà Trang