Chuyển đổi số với dữ liệu làm trung tâm đang làm thay đổi căn bản cách chúng ta sống, làm việc và phát triển. Cơ hội của kỷ nguyên số là rất lớn, song thách thức cũng không nhỏ. Vấn đề đặt ra là phải biết giảm thiểu rủi ro, gia tăng cơ hội, để tận dụng tối đa tiềm năng mà dữ liệu mang lại cho phát triển kinh tế – xã hội.

Đảng và Nhà nước đã sớm nhận thức được vai trò của dữ liệu. Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật, chính sách về dữ liệu và quản trị dữ liệu; thúc đẩy tạo dựng, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trên cơ sở bảo đảm an toàn, an ninh mạng; hướng tới kết nối với khu vực ASEAN và quốc tế. Gần đây nhất, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 tiếp tục khẳng định dữ liệu là trung tâm của chuyển đổi số, đồng thời đề ra các chính sách thí điểm nhằm tạo hành lang pháp lý ban đầu cho phát triển và khai thác dữ liệu.

Theo Tổng Bí thư, khi nói đến dữ liệu, cần quan tâm đến ba lĩnh vực cốt lõi. Thứ nhất là bảo đảm chất lượng dữ liệu. Nếu làm tốt, dữ liệu có thể trở thành một ngành công nghiệp thực thụ, bởi mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều cần dữ liệu để phát triển sản phẩm và dịch vụ mới. Thứ hai là kết nối dữ liệu. Dù có trung tâm dữ liệu, kho dữ liệu và khả năng tích lũy dữ liệu, nhưng nếu thiếu kết nối, dữ liệu sẽ không phát huy được giá trị. Thứ ba là bảo mật dữ liệu. Dữ liệu là tài nguyên quan trọng nên phải được bảo vệ an toàn. Đây là những nhiệm vụ trọng tâm đặt ra đối với các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực dữ liệu.

Tổng Bí thư cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế hiện nay trong quản trị và khai thác dữ liệu. Nhận thức về vai trò của dữ liệu chưa thực sự đầy đủ; hạ tầng dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối; nguồn nhân lực chất lượng cao về dữ liệu còn thiếu; khung pháp lý, nhất là về bảo mật, bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin còn chưa hoàn thiện. Quản trị dữ liệu không chỉ là vấn đề chính sách mà còn là vấn đề công nghệ. Không có công nghệ phù hợp thì không thể thu thập, lưu trữ, xử lý, phân tích và chia sẻ dữ liệu hiệu quả và an toàn.

Thời gian qua, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực ứng dụng công nghệ trong quản trị dữ liệu, đặc biệt trong xây dựng Chính phủ điện tử, Chính phủ số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, các quy định bảo vệ dữ liệu trong ứng dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối, điện toán đám mây, dữ liệu lớn vẫn còn ở mức thử nghiệm, thiếu định hướng quản lý minh bạch và thống nhất.

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia được Tổng Bí thư đánh giá có ý nghĩa quan trọng. Hiệp hội được kỳ vọng trở thành ngôi nhà chung của cộng đồng dữ liệu, tiên phong triển khai Nghị quyết 57 và các chủ trương về khoa học, công nghệ, hướng tới mục tiêu xây dựng quốc gia số với nền quản trị số, kinh tế số, xã hội số phát triển dựa trên dữ liệu “đúng – đủ – sạch – sống”.

Để thực hiện sứ mệnh này, Tổng Bí thư đề nghị Hiệp hội tập trung vào bảy nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý về dữ liệu, bảo đảm dữ liệu được tập hợp, lưu chuyển, kết nối, khai thác tối đa nhưng vẫn giữ vững an ninh, an toàn và chủ quyền. Bộ Công an đang xây dựng Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và sửa đổi Luật An ninh mạng, đồng thời triển khai các nghị định hướng dẫn Luật Dữ liệu 2024, vì vậy cần ưu tiên nguồn lực cho công tác này.

Hiệp hội cần phát huy vai trò nòng cốt trong xây dựng, phát triển và làm giàu dữ liệu quốc gia, tập trung vào bốn trụ cột: con người, vị trí, hoạt động và sản phẩm. Đồng thời, chủ động ứng dụng và tiến tới tự chủ các công nghệ dữ liệu cốt lõi như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, điện toán đám mây; phát triển thị trường dữ liệu quốc gia, xây dựng sàn dữ liệu và nền tảng trí tuệ nhân tạo mở quốc gia phục vụ nghiên cứu, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó là phổ cập kiến thức về dữ liệu cho người dân; nâng cao nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân; tổ chức các cuộc thi đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu; khuyến khích sản phẩm công nghệ dữ liệu “Make in Viet Nam” cạnh tranh trên thị trường. Hiệp hội cũng cần hỗ trợ xây dựng hạ tầng dữ liệu tiên tiến, tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia các sáng kiến toàn cầu, xây dựng cơ chế giám sát thực thi hiệu quả và hình thành ngành công nghiệp bảo mật dữ liệu.

Tổng Bí thư nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, không làm chủ dữ liệu đồng nghĩa với mất chủ quyền, mất an ninh dữ liệu và cơ hội phát triển. Chuyển đổi số và phát triển dữ liệu là cơ hội lịch sử để Việt Nam bứt phá. Đảng và Nhà nước cam kết tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ tối đa để lĩnh vực dữ liệu phát triển mạnh mẽ, góp phần đưa Việt Nam sớm trở thành quốc gia số, nền kinh tế số thịnh vượng và xã hội số hiện đại.

Nguyễn Thanh Dung