Lời mở đầu
Trong thời đại số hóa, việc xây dựng một hệ thống dịch vụ công trực tuyến chỉ thành công khi người dân và doanh nghiệp chủ động sử dụng các nền tảng này. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy rằng một trong những rào cản lớn nhất là thiếu nhận thức và hiểu biết về dịch vụ công trực tuyến. Người dân thường chưa biết nơi truy cập, chưa hiểu quy trình, hoặc lo ngại về tính minh bạch và bảo mật của thông tin cá nhân. Trong bối cảnh đó, truyền thông sáng tạo trở thành một yếu tố chiến lược, không chỉ để cung cấp thông tin mà còn để thay đổi hành vi, nâng cao trải nghiệm và tạo niềm tin vào hệ thống dịch vụ công.
Một đặc điểm quan trọng của truyền thông sáng tạo là việc đa dạng hóa hình thức và phương tiện. Video hướng dẫn trở thành công cụ hiệu quả nhất nhờ khả năng minh họa trực quan các bước thực hiện. Các video ngắn, rõ ràng, có phụ đề và minh họa từng thao tác giúp người dân dễ dàng nắm bắt, đặc biệt với những dịch vụ phức tạp hoặc lần đầu trải nghiệm. Bên cạnh đó, infographic được sử dụng để trình bày quy trình, hồ sơ cần thiết, thời gian xử lý, và các bước hỗ trợ một cách ngắn gọn, trực quan. Điều này giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh hơn, giảm tải văn bản khó hiểu và tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ trên mạng xã hội, cổng thông tin điện tử hoặc các ứng dụng di động.
1. Minigame
Minigame là một hình thức truyền thông sáng tạo đang được áp dụng rộng rãi trong các chiến dịch dịch vụ công nhằm biến việc tiếp nhận thông tin từ hoạt động khô khan, dài dòng thành trải nghiệm hấp dẫn, tương tác và có tính giải trí. Bản chất của minigame là tạo ra các hoạt động thử thách hoặc trò chơi nhỏ, giúp người dân chủ động tham gia, học hỏi và làm quen với các dịch vụ trực tuyến. Các minigame có thể được thiết kế dưới nhiều dạng khác nhau: từ trắc nghiệm kiến thức về thủ tục, quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến dịch vụ công, đến các trò chơi mô phỏng quá trình nộp hồ sơ trực tuyến, hoặc thử thách thời gian như “hoàn thành thủ tục trong 5 phút”. Những thiết kế này không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp người dân ghi nhớ thông tin, nắm vững các bước thực hiện và hình thành thói quen sử dụng dịch vụ trực tuyến lâu dài. Việc lồng ghép các cơ chế thưởng như huy hiệu số, điểm tích lũy hay giải thưởng nhỏ giúp tăng động lực tham gia, đồng thời khuyến khích người dân chia sẻ trải nghiệm, tạo hiệu ứng lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng.
Minigame còn giúp giải quyết các rào cản tâm lý của người dân khi tiếp cận dịch vụ công, giảm lo ngại về độ phức tạp và tăng sự tự tin trong việc sử dụng nền tảng trực tuyến thực tế. Để triển khai hiệu quả, minigame cần nhắm đúng đối tượng mục tiêu, đặc biệt là nhóm người trẻ tuổi, học sinh, sinh viên và những người thường xuyên sử dụng mạng xã hội; đồng thời cần triển khai trên nhiều nền tảng khác nhau như website, ứng dụng di động, mạng xã hội hoặc các kênh truyền thông trực tuyến, nhằm tối đa hóa phạm vi tiếp cận. Nội dung minigame cũng phải đảm bảo tích hợp giáo dục và trải nghiệm thực tế, phản ánh chính xác quy trình, hồ sơ và các bước thực hiện dịch vụ công, giúp người dân học hỏi đúng kiến thức, đồng thời kết hợp các tính năng tương tác xã hội như bảng xếp hạng hoặc chia sẻ kết quả để tăng hiệu ứng lan tỏa.
Việc áp dụng minigame và gamification trong truyền thông còn giúp tăng tính tương tác và lan tỏa. Người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, sẽ tham gia thử thách, trả lời câu hỏi hoặc mô phỏng quy trình nộp hồ sơ, từ đó vừa học vừa chơi, đồng thời gia tăng khả năng ghi nhớ thông tin và hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Minigame cũng có thể kết hợp phần thưởng nhỏ để tạo động lực, khuyến khích chia sẻ và lan tỏa chiến dịch trên mạng xã hội.
Về lâu dài, minigame không chỉ giúp người dân ghi nhớ và áp dụng quy trình một cách tự nhiên mà còn thúc đẩy việc hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến, giảm áp lực cho các văn phòng tiếp dân truyền thống và nâng cao hiệu quả quản lý hồ sơ. Khi được tích hợp đồng bộ với các công cụ truyền thông khác như storytelling, livestream và infographic, minigame trở thành một phần của mô hình truyền thông tương tác toàn diện, vừa nâng cao nhận thức, vừa tạo trải nghiệm tích cực và góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.
Như vậy, minigame không chỉ là công cụ truyền thông phụ trợ mà còn là chiến lược trọng yếu, vừa tăng tính hấp dẫn, vừa cải thiện hiệu quả học tập và sử dụng dịch vụ, đồng thời tạo ra tác động xã hội rộng rãi thông qua sự tham gia chủ động và lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng.
2. Một xu hướng khác được đánh giá cao là livestream hướng dẫn trực tuyến.
Livestream là một công cụ truyền thông trực tuyến quan trọng, cho phép các cơ quan nhà nước tương tác trực tiếp và thời gian thực với người dân, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn các bước thực hiện hồ sơ và cung cấp các thông tin liên quan đến dịch vụ công một cách minh bạch. Hình thức này không chỉ giúp người dân hiểu rõ các quy trình, yêu cầu hồ sơ, thời gian xử lý và quyền lợi của mình mà còn tạo ra cảm giác gần gũi, đồng hành, khi họ thấy Chính phủ luôn hỗ trợ và hướng dẫn từng thao tác một cách chi tiết.
Livestream còn giúp minh bạch hóa toàn bộ quá trình xử lý hồ sơ, từ lúc nộp hồ sơ đến khi nhận kết quả, tạo niềm tin mạnh mẽ hơn vào hệ thống và giảm lo ngại về các thủ tục hành chính phức tạp. Đồng thời, hình thức này giúp giảm tải đáng kể cho các văn phòng tiếp dân truyền thống, khi nhiều thắc mắc và hướng dẫn có thể được giải đáp trực tuyến mà không cần đến trực tiếp cơ quan nhà nước. Nhờ đó, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, quy trình hành chính trở nên thông suốt hơn và người dân cảm thấy hài lòng hơn với chất lượng dịch vụ.
Ngoài ra, livestream còn có thể kết hợp với các công cụ tương tác bổ sung như bình luận trực tiếp, hỏi đáp theo chủ đề, bỏ phiếu, khảo sát nhanh và hướng dẫn trực quan trên màn hình, từ đó tăng mức độ tương tác, ghi nhớ thông tin và khả năng áp dụng dịch vụ trong thực tế. Khi triển khai liên tục và đồng bộ, livestream không chỉ là một kênh truyền thông mà còn trở thành công cụ xây dựng niềm tin, thúc đẩy văn hóa sử dụng dịch vụ công trực tuyến và nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước, đồng thời tạo ra kênh phản hồi tức thì để cơ quan nhà nước điều chỉnh chính sách, cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng phục vụ cộng đồng.Bên cạnh các hình thức tương tác trực tiếp, storytelling – kể chuyện dựa trên các trải nghiệm thực tế – được xem là công cụ truyền thông mạnh mẽ.
Những câu chuyện về người dân, doanh nghiệp hoặc tổ chức sử dụng dịch vụ công thành công, giải quyết vấn đề nhanh chóng, hay tiết kiệm thời gian và chi phí sẽ tạo ảnh hưởng lớn hơn bất kỳ quảng cáo hay thông báo nào. Storytelling không chỉ tạo cảm hứng, mà còn giúp người dân đồng cảm, tin tưởng và dễ hình dung cách thực hiện các dịch vụ tương tự. Việc kể chuyện có thể được thực hiện thông qua video, bài viết, infographic kết hợp hình ảnh minh họa hoặc phỏng vấn trực tiếp người trải nghiệm. Khi được lan tỏa rộng rãi trên mạng xã hội và các kênh thông tin công cộng, các câu chuyện này trở thành minh chứng sống cho lợi ích của dịch vụ công, thúc đẩy sự tham gia tích cực của cộng đồng.
3. Ứng dụng truyền thông đa phương tiện
Một yếu tố quan trọng khác trong truyền thông sáng tạo là đa kênh và đa nền tảng. Các chiến dịch không nên chỉ tập trung vào một phương tiện duy nhất như website hay email, mà cần kết hợp nhiều kênh để tiếp cận các nhóm dân cư khác nhau. Các nền tảng mạng xã hội, ứng dụng di động, Zalo OA, Facebook, YouTube, TikTok hay truyền hình địa phương đều có thể được sử dụng tùy theo đối tượng mục tiêu. Sự đa dạng này không chỉ mở rộng phạm vi tiếp cận, mà còn tạo trải nghiệm liền mạch, giúp người dân dễ dàng nhận biết thông tin, theo dõi các hướng dẫn và tương tác với cơ quan nhà nước mọi lúc, mọi nơi.
Ngoài ra, cá nhân hóa truyền thông là một xu hướng nổi bật. Nội dung cần được thiết kế theo đặc thù nhóm đối tượng: người cao tuổi có thể cần video dài, chậm rãi, giải thích chi tiết; sinh viên hoặc người trẻ thích video ngắn, infographic sinh động; doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần webinar, hội thảo trực tuyến hoặc tài liệu PDF chuẩn hóa. Cá nhân hóa giúp tăng hiệu quả truyền thông, vì thông điệp phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp nhận của từng nhóm người dân sẽ dễ ghi nhớ và áp dụng hơn.
Một yếu tố không thể thiếu là tính minh bạch và an toàn thông tin. Truyền thông cần giải thích rõ ràng về cách dữ liệu được bảo vệ, quyền kiểm soát của người dùng và quy trình xử lý hồ sơ trực tuyến. Điều này không chỉ tạo niềm tin mà còn khuyến khích người dân chuyển từ phương thức truyền thống sang dịch vụ công trực tuyến. Ngôn ngữ sử dụng trong truyền thông cần đơn giản, tránh thuật ngữ hành chính, đồng thời kết hợp hình ảnh minh họa, video giải thích, infographic và các hướng dẫn trực quan để mọi đối tượng đều có thể tiếp cận.
Đo lường hiệu quả là bước quan trọng trong truyền thông sáng tạo. Các cơ quan nhà nước cần thiết lập các chỉ số KPI rõ ràng như số lượt xem video, số người tham gia livestream, lượt chơi minigame, tỷ lệ hoàn thành hồ sơ trực tuyến và mức độ hài lòng của người dân. Dữ liệu này sẽ giúp điều chỉnh chiến dịch kịp thời, tối ưu hóa thông điệp và hình thức truyền thông, đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả nhất.
Một chiến dịch truyền thông sáng tạo hiệu quả nên được triển khai theo bộ ba công cụ chuẩn: video hướng dẫn ngắn, infographic minh họa và storytelling thực tế. Mỗi dịch vụ công cần có ít nhất một video hướng dẫn, một infographic tóm tắt quy trình và một câu chuyện minh họa trải nghiệm thực tế. Bộ công cụ này sẽ được triển khai đồng bộ trên website, mạng xã hội, ứng dụng di động và kênh truyền thông địa phương. Đồng thời, livestream định kỳ sẽ giúp tạo điểm chạm trực tiếp giữa cơ quan nhà nước và người dân, cho phép trả lời câu hỏi, giải quyết vướng mắc, đồng thời nâng cao tính minh bạch và niềm tin vào hệ thống.
Công tác truyền thông sáng tạo cũng cần kết hợp với các chiến dịch định kỳ hoặc theo chủ đề, ví dụ “Tuần lễ Dịch vụ công trực tuyến quốc gia”, “Tháng đồng hành cùng doanh nghiệp”, hay “Công dân số – Sẵn sàng cho tương lai”. Các chiến dịch này phải có thông điệp thống nhất, bộ nhận diện trực quan, và triển khai đồng bộ trên nhiều kênh để tạo sức lan tỏa lớn và tăng mức độ nhận diện dịch vụ công trong cộng đồng. Nội dung cần hướng tới các nhóm đối tượng khác nhau, kết hợp storytelling, video, infographic, livestream và minigame để tạo trải nghiệm toàn diện, thú vị và gần gũi với người dân.
Để đảm bảo chất lượng, các cơ quan nhà nước cần xây dựng đội ngũ chuyên trách truyền thông số, gồm nhóm sản xuất nội dung, nhóm thiết kế, nhóm kỹ thuật số và nhóm phản hồi người dân. Đội ngũ này sẽ chịu trách nhiệm triển khai các chiến dịch sáng tạo, giám sát hiệu quả và cập nhật thông tin, đảm bảo mọi nội dung truyền thông đều dễ hiểu, trực quan và hấp dẫn. Việc xây dựng đội ngũ chuyên nghiệp là điều kiện tiên quyết để chiến dịch đạt hiệu quả bền vững, đồng thời tạo ra cơ chế học hỏi và cải tiến liên tục.
Tổng kết
Nhìn chung, truyền thông sáng tạo về dịch vụ công không chỉ là một hoạt động bổ trợ nhằm cung cấp thông tin, mà còn là yếu tố quyết định sự thành công của chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Khi người dân được tiếp cận các chiến dịch truyền thông có thiết kế thông minh, dễ hiểu, trực quan và tương tác, họ không chỉ nắm bắt được thông tin về quyền lợi, nghĩa vụ và quy trình thực hiện các thủ tục hành chính, mà còn hình thành sự tự tin trong việc trải nghiệm dịch vụ công trực tuyến. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số, khi việc thay đổi thói quen từ phương thức thủ công sang nền tảng số đòi hỏi niềm tin và sự chủ động tham gia của người dân. Khi người dân hiểu rõ lợi ích, thấy các thủ tục đơn giản, minh bạch và thuận tiện, họ sẽ có xu hướng lựa chọn dịch vụ công trực tuyến như là giải pháp ưu tiên, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giảm tải cho các văn phòng tiếp dân truyền thống và tối ưu hóa quy trình hành chính.
Việt Nam hiện có nền tảng hạ tầng số và nguồn lực con người để triển khai các chiến dịch truyền thông sáng tạo một cách hiệu quả. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu gia tăng tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến, cần áp dụng một cách tổng thể các phương pháp truyền thông đa dạng, bao gồm storytelling dựa trên các trải nghiệm thực tế, video hướng dẫn trực quan, infographic tóm tắt quy trình, livestream tương tác thời gian thực, minigame và gamification, cùng với các chiến lược cá nhân hóa nội dung theo đặc thù nhóm đối tượng và đảm bảo tính minh bạch, an toàn dữ liệu. Việc kết hợp đồng bộ các công cụ này sẽ tạo ra một môi trường truyền thông tương tác toàn diện, nơi người dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn được trải nghiệm, thực hành và ghi nhớ quy trình, từ đó nâng cao tỷ lệ chuyển đổi sang sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Hơn nữa, truyền thông sáng tạo không chỉ tác động trực tiếp đến việc sử dụng dịch vụ, mà còn tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống hành chính và năng lực quản trị của nhà nước. Niềm tin này là cơ sở để thúc đẩy chuyển đổi số bền vững, khuyến khích người dân tham gia tích cực vào các dịch vụ số, đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan nhà nước tiếp tục cải tiến quy trình, tối ưu hóa nền tảng công nghệ và nâng cao chất lượng phục vụ. Khi được triển khai bài bản, truyền thông sáng tạo sẽ đóng vai trò như chất xúc tác chiến lược, giúp kết nối người dân, doanh nghiệp với các nền tảng số, tối ưu hóa nguồn lực xã hội và thúc đẩy sự phát triển của nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Như vậy, nếu Việt Nam biết tận dụng lợi thế về cơ sở hạ tầng số, nguồn lực con người, kết hợp với các phương pháp truyền thông sáng tạo, đồng bộ, tương tác và minh bạch, không chỉ gia tăng tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến mà còn xây dựng niềm tin lâu dài của người dân, đóng góp trực tiếp vào chuyển đổi số toàn diện và bền vững, đồng thời nâng cao năng lực quản lý, phục vụ xã hội một cách hiệu quả, hiện đại và minh bạch.
Trần Thị Duyên
Tài liệu tham khảo
https://publications.immersivelrn.org/index.php/academic/article/view/964
https://arxiv.org/abs/2501.10846